Шала туған нәрестелер ретинопатиясы: себептері, белгілері, диагностикасы және емі
Шала туған нәрестелер ретинопатиясының пайда болу себептері
Шала туған нәрестелер ретинопатиясы (ШНР) — мерзімінен бұрын дүниеге келген нәрестелердің көз тор қабығындағы қан тамырларының қалыптасуы бұзылған кезде дамитын офтальмологиялық ауру.
Статистикалық мәліметтерге сәйкес, бұл ауру шала туған әрбір үшінші нәрестеде анықталады, ал туған кездегі салмағы 750 грамнан төмен нәрестелерде 81–95% жағдайда кездеседі.
Бастапқыда бұл аурудың дамуын жаңа туған нәрестелерге арналған кувездердегі оттегі мөлшерінің жоғары болуымен байланыстырған. Оттегінің жоғары концентрациясы қан тамырларының өсуін реттейтін гормондардың тепе-теңдігін бұзып, олардың патологиялық өсуіне әкелген.
Қазіргі уақытта ретинопатия көптеген факторлардың әсерінен дамитын ауру болып саналады.
Негізгі қауіп факторлары:
- Туған кездегі дене салмағының төмен болуы (2000 грамнан аз)
- Мерзімінен бұрын босану (жүктіліктің 34 аптасына дейін)
- Ұзақ уақыт оттегімен емдеу немесе өкпені жасанды желдету
- Генетикалық бейімділік, жүктілік кезіндегі инфекциялар немесе ұрық гипоксиясы
Ретинопатия қалай дамиды?
Ауру тор қабықтағы қан тамырларының толық қалыптасып үлгермеуінен пайда болады.
Шала туған нәрестелерде тор қабықтың шеткі бөліктері аваскулярлы, яғни қан тамырларынсыз қалады. Бұл оларды гипоксияға (оттегі жетіспеушілігіне) сезімтал етеді.
Сыртқы факторлардың (оттегі, жарық) әсерінен патологиялық үдеріс дамиды: қан тамырлары шыны тәрізді денеге қарай өсе бастайды. Нәтижесінде тіндердің тартылуы пайда болып, кейін тор қабықтың ажырауына әкелуі мүмкін.
Ауру дамуының негізгі ерекшеліктері:
- Ауру нәресте өмірінің 4-аптасында байқалып, 8-аптада ең жоғары белсенділікке жетуі мүмкін.
- Әдетте екі көз де зақымданады, бірақ зақымдану дәрежесі әртүрлі болуы мүмкін.
Ретинопатияның жіктелуі
Ретинопатия келесі критерийлер бойынша жіктеледі:
- Орналасуы: зақымданған аймақтың көру жүйкесіне қатысты орналасуын анықтау.
- Зақымдану көлемі: көз шеңберінің «сағаттық» секторлары бойынша бағаланады (24 бөлік).
- Даму кезеңдері: ауру 1-ден 5-ке дейінгі кезеңдерге бөлінеді. 5-кезеңде тор қабық толық ажырайды. 3-кезеңде жиі лазерлік коагуляция жүргізіледі.
Сонымен қатар аурудың агрессивті түрлері де кездеседі. Оларға артқы агрессивті ретинопатия және «плюс»-ауру жатады. Бұл жағдайлар шұғыл емдеуді қажет етеді.
Ретинопатияның диагностикасы
Шала туған нәрестелерді офтальмологиялық тексеру жүктіліктің 30–32 апталық мерзімінен басталады.
Егер патология анықталмаса, тексеру әр екі апта сайын қайталанады. Ретинопатияға күдік болған жағдайда тексеру апта сайын, ал «плюс»-ауру анықталса, әр үш күн сайын жүргізіледі.
Негізгі диагностикалық әдістер:
- Жанама бинокулярлық офтальмоскопия — қарашықты кеңейтіп, көз түбін тексеру
- Көздің ультрадыбыстық зерттеуі (УДЗ) — шыны тәрізді дене мен тор қабықтың жағдайын бағалау
- Электроретинография (ЭРГ) және көру арқылы шақырылған потенциалдар (КШП) — көру жүйесінің функционалдық жағдайын бағалау
Шала туған нәрестелер ретинопатиясын емдеу
Емдеу әдісі аурудың даму кезеңіне байланысты таңдалады.
1. Лазерлік коагуляция
Аурудың 3-кезеңінде қолданылатын тиімді және салыстырмалы түрде аз жарақаттайтын емдеу әдісі.
Негізгі артықшылықтары:
- Процедураның ауырсынусыз жүргізілуі
- Тыныс алу және жүрек-қантамыр жүйелеріне қатысты асқыну қаупінің төмен болуы
- Операциядан кейінгі ісінудің болмауы
2. Хирургиялық емдеу
Аурудың 4–5-кезеңдерінде қолданылады.
Негізгі әдістері:
- Склераны циркляждау
- Витрэктомия
Емдеу уақтылы басталған жағдайда көру қабілетін сақтап қалуға мүмкіндік бар. Ал тор қабық толық ажыраған кезде аурудың болжамы қолайсыз болуы мүмкін.
Асқынулардың алдын алу
Ретинопатияның кері дамуы байқалғаннан кейін 18 жасқа дейін әр алты ай сайын офтальмологиялық тексеруден өту ұсынылады.
Бұл келесі асқынуларды уақтылы анықтауға мүмкіндік береді:
- Миопия (жақыннан көргіштік), астигматизм және қылилық
- Катаракта және глаукома
- Тор қабықтың ажырауы, ол көбінесе жасөспірімдік кезеңде байқалуы мүмкін



![Симптомы, требующие срочного обращения к офтальмологу [ожидает перевода]](/image/news/simptomy.webp)